De vier biobased organismen zijn planten, dieren, bacteriën en schimmels.( Bios=leven) en donderdag 20 november stond dierlijk materiaal centraal bij I AM MATERIAL.
Er worden meer dierlijke materialen voor en in gebouwen gebruikt dan je denkt: naast isolatie van schapenwol en groendaken, schelpkalk, leer voor meubels en wanden ook meubels met kussens van dons, vezelversterking in beton van kippenveren, chitine als vulmiddel, kleurstof van luizen, parelmoer mozaïek, behang van zijde, honden – en mensen- haar voor de opvang van verspilde olie, bot voor beenderlijm, tegels van eierschalenkalk, bio plastic van visschubben, vissenleer en bio plastics van vetten en eiwitten of keratine….
De meeste materialen zijn direct verbonden met de (intensieve) veeteelt. De vierkantsverwaarding van dieren is het tot waarde brengen van ieder deel van een dier. We spreken echter vaak over een reststroom, alsof het afval is en het geen economische waarde heeft. Maar de huid van een koe is 10% van de economische waarde. Dus als je deze co-producten toepast ben je wellicht heel nobel verspilling aan het voorkomen maar ook medeverantwoordelijk voor de exploitatie van die dieren. Dus waar komen dat leer, die wol, die veren vandaan? Tijd voor transparantie!
Marjolein de Rooij | Vakbond voor dieren; hoeft geen heftige dierenleedfilmpjes te tonen, de getallen en feiten spreken namelijk al voor zich. 80% van de kippen hebben een – zeer pijnlijk – gebroken borstbeen door calciumgebrek. 20% van de koeien is kreupel, de afgezaagde hoorns hebben de functie van mineraalopslag, een melkkoe gaf vroeger 2000 liter/jaar, nu 10.000. Je eet geen kip. Je eet een kuiken van 8 weken oud. Dat wat je koopt is zo gefokt dat hij na 8 weken 4x zwaarder is dan een gewoon kuiken van die leeftijd. Varkens baren continue biggetjes en kunnen niet staan of zich omkeren tussen die stangen; de intensieve veeteelt houdt duidelijk geen rekening met de optimale habitat van dieren, onder het mom dat ze het toch best prima hebben. Marjolein pleit – net als bij iedere vakbond – voor inspraak, in dit geval van de dieren. We kunnen het ze zelf niet vragen maar we kunnen wel naar ze luisteren. Kippen zijn bijvoorbeeld zeer sociaal met een uitgebreide sociale vocabulaire die ze niet in een grote stal kunnen uiten. Koeien communiceren vergeleken met de mens heel langzaam, als je daar rekening mee houdt ontdek je een hele communicatieve wereld tussen koeien onderling. Zo leren we hen en hun behoeftes beter kennen. En kunnen we hun omgeving daaraan aanpassen.
Jennifer de Jonge | Faunest. Hier geen materiaal van maar voor dieren. Natuur-inclusief bouwen is meer dan wat planten in potten zetten en aan gevels hangen. Ecologie is het onderzoeken van verbindingen van flora en fauna. Het verzorgen van natuur kost tijd en geld maar dan krijg je er veel voor terug. Zo zijn reguliere vleermuiskasten van 20×40 bijvoorbeeld te klein. Een vleermuis gebruikt in een gevel de hele spouw. Hij gaat de hoek om als de zon te warm wordt, en kruipt naar droge plekken waar geen schimmel is. De bouw is statisch, de natuur niet, dus ontwikkelde Faunest een speciale hoekvleermuiskast. Ook Omlab ontwikkelde een 3D geprinte vleermuiskast met ideaal materiaal, van kalk en cellulose uit de waterzuivering, biologisch afbreekbaar, isolerend, koel, en met een perfect grillig oppervlak voor de vleermuisnageltjes. Een ander mooi voorbeeld van mutualisme en bouwen voor dieren zijn de Egyptische duivenmest torens, zo gebouwd dat de duiven bescherming hebben en de poep beneden als mest wordt opgevangen. Jennifer toont niet alleen inzicht en respect voor plant en dier, maar ook voor materiaal. “Het materiaal is niet van ons, wij zijn tijdelijk deel van zijn levenscyclus.” En zo is het.
Daarna kwamen vier producenten aan bod die op een duurzame manier met dierlijk materiaal werken.
COOLOO (RIcco Fiorito) maakt coatings met o.a. biobased binder en vezels van reststromen waaronder leer. Uv bestendig, flexibel, met een circularity index van 96%, is ook op locatie te verwerken, op meubels van eigen ontwerp maar ook op bestaande kwaliteitsmeubels. Of muren, balies, deuren. De coating gaat gewoon over de bestaande bekleding heen, en heeft dezelfde slijt vastheid als projectmeubelstof. De “suède-achtige” leercoating transformeert alle vlakke en 3D oppervlakken naadloos in een sterk en tactiel oppervlak, een nieuwe vorm van oud leer dus!
Ger Pannekoek komt uit een familie die nog met kalkovens werkte waar schelpen werden gebrand om kalk te maken voor cement. Als oprichter en mede-eigenaar van EWB Circular Rain ontwikkelt en implementeert Ger nu duurzame regenwatersystemen met die schelpen. Rain Shell biedt een oplossing voor regenwaterberging en -zuivering door het gebruik van schelpen en mineralen. Schelpen hebben maar liefst 70% holle ruimte, terwijl andere materialen zoals lava maar 30 a 40% heeft. Ook zijn schelpen een goede leefomgeving voor bacteriën die zorgen voor een natuurlijke bio reiniging.
Grad van Heck: Groene daken bestaan nog vaak uit kunststof onderdelen. Babylon Daken heeft een biobased groen dak ontwikkeld waarvan alle lagen biobased en circulair zijn, zoals hennep, wilgentenen en schapenwol met daarop de sedumplanten. De schapenwol fungeert met mest en al als een uitstekende voedingsbodem. De wol moet na zo’n 5 tot 8 jaar wel worden aangevuld met wolkorrels omdat het vanwege vocht en waarschijnlijk het gewicht vervilt. Nader onderzoek is nodig om te kijken hoe de wol bestendiger kan worden gemaakt voor deze toepassing.
Femke Mostert: Circuleather is opgericht door Thijs Tauw, Jim van der Wardt en Femke Mostert om een hardnekkig probleem aan te pakken: de verspilling van bruikbaar leer en de 90 miljoen kilo (!) aan meubels die in Nederland verbrand worden. In de kersverse demontagehal in Almere worden deze oude leren meubels gedemonteerd, en 80% van het leer blijkt bruikbaar. Het leer wordt geselecteerd en schoongemaakt, verwerkt en op kleur en kwaliteit weer verkocht. Dit scheelt afval, CO2 bij verbranden én toxische emissie. Want het meeste leer is gelooid met Chroom 3, bij verbranden wordt dat het toxische Chroom6. De stukken hebben verschillende formaten, 90x 90 cm is het maximum. Het is mooi materiaal; leer wordt alleen maar mooier in de tijd en het ziet eruit als nieuw. Een prachtig voorbeeld van upcyclen en het materiaal zo lang mogelijk in de kringloop houden.
Tijdens de discussie aan het einde van de dag blijkt dat er nog veel valt te leren en veranderen. Kennis over dieren, over ecologie, over de complexe interactie en verwevenheid van flora, fauna en de man-made omgeving, over de grond, over de rol van insecten, een gezond milieu en hoe we onze rol daarin vinden. En laten we beginnen met transparantie, en zorgen dat we weten waar onze dierlijke materialen vandaan komen.