Bij het materialenproject I AM MATERIAL staat iedere maand één van de tien materiaalgroepen centraal, gekoppeld aan de tentoonstelling. Op 18 september was Plantbased materiaal aan de beurt. Wat zijn planten toch fantastisch veelzijdige en onmisbare organismes. Ze slaan CO2 op, leveren zuurstof, voedsel, nutriënten zoals onder andere lignine, pectine, eiwitten, cellulose en vezels en vooral; het zijn instant materiaalfabriekjes die puur op zonne-energie werken. En het groeit maar door! Hard-core biobased fanaten deelden vandaag hun visie en kennis om de biobased materialentransitie en daarmee de landbouwtransitie verder door te zetten. Tjeerd Veenhoven, bekend van vele biobased materiaalinnovaties zoals palmleer, biolaminaten, schelpplaten en biobased binders én zeer onderhoudende spreker, onderzoekt nu lignine uit de bruinrotschimmel. “Voor elk probleem heeft de natuur een oplossing maar die moet je wel vinden”. En voor iedere opschalende materiaalontwikkeling is grondstofzekerheid belangrijk. Voor boeren kan het telen van deze schimmel een “grondstofzeker” alternatief zijn. Verder isolatieplaten van oud riet wat van daken is gehaald – in stukjes nog prima spul – en het belang van een goede infrastructuur in een keten.
John Smits van SAM panel maakt 100% biobased panelen van uitsluitend vezels door middel van vocht, hitte en druk. Geen lijm. Vezels kunnen van allerlei oorsprong zijn, oude jeans, papiervezels, hennep, bermgras tot koemest aan toe. Naast plaatmateriaal is er nu ook een samengestelde I-ligger ontwikkeld. Serieus bezig met opschaling én om de nodige energie uit diezelfde mest te halen via een biovergister . Mooi verhaal over de uitdagingen van een startup (zo’n gat door Covid is dan killing), de creativiteit en volharding en het houden van de blik op de horizon. Ook handig dat John vroeger accountant was dus qua financiën zit het wel goed.
Arjen van Kampen van Wageningen Food & Biobased Research onderzoekt voor overheid en bedrijfsleven materialen uit de agro-industrie, van vezelonderzoek, bioraffinage, het bepalen van milieuprestaties, het meten van biogene CO2 opslag, fermentatietechnieken, het testen in de indrukwekkende ‘pilot innovation plant’, en het ontwikkelen van biocomposieten. En Arjen kijkt verder dan materiaal alleen; wat betekenen al deze agro materiaalontwikkelingen voor het landschap? Hoe creëren we meervoudige waarde in het landschap (bodem, water, biodiversiteit, voedsel en materialen) en zorgen we dat deze beleefd (dmv regionale samenwerkingen) danwel betaald wordt (true price)?
Yuri Koster van Hempwood tilt met vereende krachten een massieve kolom geperste hennepvezel naar voren met de afmetingen 183 x 15 x15 cm, dit is de basis waaruit de planken voor platen en vloerdelen wordt gehaald. De vezels worden met een eco gecertificeerde soja/water lijm geperst. Hennep, de koning van de vezelgewassen met zijn snelle groei, die wel twee keer zoveel CO2 per ha kan opnemen dan een bos, geen pesticiden nodig heeft en sterke lange vezels geeft, kwam als beste uit de bus toen de Amerikaanse oprichter Greg Wilson zocht naar een houtvervanger. Vooralsnog komt het materiaal uit de US maar plannen voor een Nederlandse fabriek voor Europa zijn er.
In de lunchpauze is er op het Hortus terrein altijd weer veel te bezoeken, zoals het Natural Pavilion. Xander de Bruine van het NKBB (nationaal kenniscentrum biobased bouwen) legde de slimme flexibele demontabele HoutKern module uit van het gebouw plus de verhuisplannen van het hele gebouw, waar het tevens een upgrade krijgt op het gebied van isolatie. Een 2.0 versie dus. Hoe mooi is dat! Het NKBB heeft als taak biobased materialen kennis te vergaren, documenteren en verspreiden, dus check die website, zeer volledig gedocumenteerde kennisbank met materiaalinfo, projecten en thema’s voor diverse doelgroepen.
Atto Harsta, -Aldus bouwinnovatie, Building Balance/ Bouwcampus etc-. is naast biobased goeroe van het eerste uur vooral een kei in het leggen van verbanden. Hij start met een aantal cruciale kantelpunten in het verleden waardoor we onze omgang met de wereld en de natuur gingen bevragen. Inzicht vanuit het historisch perspectief, snappen hoe systemen werken en hoe wij ze kunnen veranderen is volgens Atto de enige logische stap die we nu moeten zetten. De voorruit lijkt altijd groter dan de achterruit maar het belang van kennis en inzicht in en uit het verleden wordt onderschat. Atto toont ons veel mooie ontwikkelingen in de wereld van #biobased #agrobased #houtbouw. Opschalen is het devies; van schattig naar schaal en van marge naar mainstream. Dat vraagt collectieve inzet; een markt die het gaat doen (inkopen, voorschrijven, uitvragen) ondernemers die overstappen, boeren die betaald krijgen voor de ecosysteemdiensten die ze leveren en een overheid die dit perspectief voor een lange termijn omarmt en structureel ondersteunt, en zorgt voor het gelijke speelveld.
Willem Böttger van NPSP duikt vooral in de wereld van vezels, binders en biocomposieten. Van verkeersborden naar ANWP paddenstoelen naar gevels. Willem is vooral technisch onderlegd, maar de vele esthetische verschijningsvormen van het materiaal, in kleur, vorm, 3D mogelijkheden, biedt de architect een enorm speelveld om te werken met een materiaal dat verschillende identiteiten kan aannemen.
Tijdens het debat blijkt dat de focus op de landbouw als teler van (bouw)materialen niet alleen CO2 opslag bevordert en stikstofuitstoot laat afnemen maar ook nieuwe werkgelegenheid biedt. Biobased materialen zijn een antwoord op vele huidige problemen. Een integrale aanpak van de toepassing van diverse gewassen, grondverbetering, waterhuishouding, biodiversiteit, CO2 en stikstof uitstoot én werkgelegenheid in zowel landbouw als industrialisatie van bouwsystemen, kunnen zorgen voor gezonde, snel te bouwen woningen. En dat alles in een integraal landschap waar voedsel, materialen, natuur, biodiversiteit en teelt samengaan. Nu alleen nog zorgen voor true pricing.
De presentaties van onze sprekers vind je hier:
De video’s van de presentaties kun je hieronder terugkijken.