I AM MATERIAL gaat over de verduurzaming van 10 materiaalgroepen. Op 8 mei was HOUT aan de beurt tijdens het seminar bij PRICE in Almere. Maar wat valt er nou te verbeteren aan dit op zonenergie groeiende, CO2 opslaande, multifunctionele materiaal? Het “nieuwe hout” gaat vooral over industrialisatie, digitalisering, modulair en losmaakbaar ontwerpen, duurzaam verduurzamen, het opstellen van eerlijke realistische normen en eisen en vooral; veel data en vergelijkingscijfertjes.
Het programma startte bij de bron; het bos. Hollands Hout van Staatsbosbeheer. Nederland mag dan geen high volume houtproductiebossen hebben; volgens Kasper Broek zijn onze bestaande bossen prima houtleveranciers. Er groeit meer hout dan er wordt geoogst, elke dag groeit er 200 vrachtwagens aan hout waarvan de helft wordt geoogst. Elk jaar neemt het volume hout in onze bossen dus toe. Lariks voor buiten, Essen en Amerikaans eiken voor binnen voor Hollands hout producten. Kasper geeft ook een pleidooi voor OSB, het is constructief, bevat zowel loof- als naaldhout, kent geen probleem met noesten in het hout, de hele stam wordt verwerkt en de bast wordt gebruikt voor het droogproces. Zo kan OSB ook goed in CLT worden verwerkt in de kernlagen. Actie; als je hout gaat toepassen of voorschrijven, neem dan ook lokaal, Nederlands hout mee in je overweging.
De houten paalfundering is merendeels vervangen door beton palen, maar vanuit duurzame overwegingen is het de moeite waard om hout te heroverwegen voor sommige projecten, volgens Arie-Jan van Renswoude van ABT. Een houten paal is een “omgekeerde boom” en dus beperkt in lengte. Heeft een beton oplanger nodig. Is ook niet zo sterk als beton, dus je hebt meer palen nodig. Stel dat het woningbouwproject Jonas op houten palen zou zijn gefundeerd dan zouden er 25 x meer palen nodig zijn dan in beton, maar beton zou wel 800 t CO2-eq kosten, en hout zou -1615 t CO2 -eq opleveren. De winst van 2415 t CO2-eq is net zoveel als de bouw van 19 woningen van 100 m2 aan CO2 uitstoot kost. Dus wat als je de slappe Nederlandse bodem versterkt met houten palen als een ondergronds bos waar je hele wijken op kunt bouwen? Een serieus initiatief en het bedrijf Underground Forest werkt eraan. Actie; lichtgewicht gebouwen kunnen prima met hout worden gefundeerd, als je zoveel moeite doet voor CO2 reductie voor je gebouw, vergeet dan de fundering niet!
Pablo van der Lugt maakt zich al jaren sterk voor bouwen met modulaire en losmaakbare houtbouw in CLT, de impact van bouwen met hout is namelijk enorm. Het verschil tussen 10% houtbouw of 90% houtbouw in 2050 beslaat 100 gton CO2 (Dat is 2,5 jaar de gehele mondiale uitstoot). En wie eraan twijfelt of er wel genoeg hout is voor de huidige bouwbehoefte; hout groeit snel. Voorbeeld; het Rotterdamse Sawa project bestaat uit 3300m3 hout. Die hoeveelheid is in de Europese industriële bossen in 22 minuten gegroeid! En door minder te oogsten dan er wordt aangeplant is de Europese jaarlijkse capaciteit van duurzaam beheerde Europese bossen genoeg voor 500.000 woningen of 1 miljoen appartementen per jaar. Actie; houtbouw is niet meer te stoppen en bouwen met modulaire units is allang geen niche meer, de vraag is niet of maar hoe.
Naast vers hout kan bestaand gebruikt sloophout veel langer meegaan. Marta Malé-Alemany van het Robot -Lab geeft aan dat 62% van al het sloophout wordt verbrand. De andere 38% wordt verwerkt tot spaanplaat. Met enerzijds een groeiende behoefte aan hout, en een Nederland dat geen grote bossen kent, kan technologie de levensduur van hout verlengen en het upcyclen opschalen om ons zo van hout te voorzien. Al het sloophout wordt gescand op afmeting, gewicht, soort, kleur, herkomst en vervolgens opgeslagen. De computer kan aan de hand van die bestaande delen een ontwerp maken voor meubels, desks, interieurs etc. en de gerobotiseerde houtbewerkingstraat kan die delen zagen, frezen en assembleren tot het nieuwe stuk. De tijd is er rijp voor. Steeds meer sloophout wordt aangeboden en semi handmatig verwerkt tot bruikbaar hout, als we willen opschalen is digitalisering en automatisering de toekomst. Actie; Steeds meer sloophout wordt aangeboden en semi handmatig verwerkt tot bruikbaar hout, als we willen opschalen is digitalisering en automatisering de toekomst. Robot-Lab staat open voor samenwerking en opschaling dus grijp je kans.
Jarrik Ouburg van HOH architecten dwingt ons weer tot meer filosofische hout beschouwingen met Tabula Scripta; de gelaagde stad. De verwevenheid van tijd, ruimte, perceptie en de geschiedenis wat met name in Japan een grote rol speelde. Circulair materiaalgebruik en de betekenis waren daar onderdeel van. De oude gaten en gleuven van balken bleven gewoon zichtbaar in de nieuwe toepassing; het is allemaal onderdeel van het geheel. Losmaakbare verbindingen, met de beroemde Japanse houtverbinding voorop, waren standaard. Beschadigde delen werden als het stoppen van een sok gerepareerd in plaats van in hun geheel vervangen. Sinds de Industriële revolutie heeft het lineaire denken zijn intrede gedaan. The Grand Ring – voor de expo 2025 in Osaka het grootste houten gebouw van de wereld-, zal er zes maanden staan, maar er is niet nagedacht over de toepassing erna. Actie; circulariteit is onderdeel van het verleden. Onderhoud en reparatie voegen dus waarde en gelaagdheid toe in tegenstelling tot nieuwe gladgestreken perfectie. Losmaakbaar ontwerpen is daarbij essentieel.
Diederik Veenendaal van constructief ingenieursbureau Summun toonde voorbeelden van Parametrisch ontwerp en hergebruik voor constructies. Buckminster Fuller.2, zo kun je de gedachtengang van Summum omschrijven. Hoe kun je met minimaal materiaalgebruik een optimaal effect bereiken, en nu niet alleen qua ruimte, structuur en functie, maar ook met de keuze voor minimale CO2 uitstoot, het toepassen van 3D print technieken met verschillende materialen, en hoe kun je met parametrisch ontwerpen bestaand sloophout optimaal inzetten. Actie; maak parametrisch ontwerpen deel van je project voor optimaal materialisatie resultaat.
Zelfbouwsystemen zijn niet nieuw, maar Vincent Muller toont met Wikihouse dat digitalisering, CNC frezen en een open source community leiden tot succesvolle woningen van gewoon plywood. Wikihouse werkt volgens het zogenaamde SWIFT model, maximaal 4,8 breed en volgens een framebox structuur. Van downloaden, produceren, prefabriceren tot assembleren maak je zelf je eigen huis, via diverse modules samengesteld. Op De Stripmaker in Almere Buiten zijn 27 WikiHouses onder begeleiding van de architect zelf ontworpen in gezamenlijke workshops en individuele sessies. Actie; met deze zelfbouwmethode bereik je met hetzelfde budget meer ruimte, meer flexibiliteit en meer gebouw dan met een traditionele bouwwijze. Dat lijkt ons met de huidige woningnood een serieuze oplossing.
Hans Achterbos is al van vanaf het begin pleitbezorger voor bouwen met hout en mede bekend van de twee houten bruggen bij Sneek (nr 1 in 2006 en nr 2 in 2010) gemaakt van het toen net geïntroduceerde Accoya hout. Naast vele projecten van hout onderzoekt hij momenteel met wetenschappers de gezondheidseffecten van houten gebouwen en opzichte van andere materialen. Niet alleen positieve biophylic effecten zoals de aanwezigheid van natuurlijk groen, natuurlijke elementen, daglicht en akoestiek, ook de aanwezigheid van positieve micro-organismen en de minder aanwezige ziekmakende pathogenen in houten huizen ten opzichte van die van andere materialen zijn een belangrijke doorbraak in de ontwikkeling van biobased bouwen. Om dit alles ook banken, verzekeraars en projectontwikkelaars te laten overtuigen zijn wetenschappelijke resultaten nodig. Actie; onze gezondheid staat onder druk. En de gebouwde omgeving is daar onderdeel van. Neem gezondheidsaspecten structureel mee in ieder programma van eisen.
Wil je bijdragen aan een van de genoemde actiepunten, of wil je op een andere manier betrokken zijn? Neem gerust contact met ons op!
Wil je de sessies nog een keer terugkijken?
Klik dan op één van de video’s hieronder.