Woonexperimenten najagen
Almere is de stad van het woonexperiment. De Fantasie, De Realiteit, Het Gewilde Wonen, Het Homeruskwartier, Nobelhorst, Oosterwold: het zijn stuk voor stuk iconen in de wereld van volkshuisvesting, stedenbouw en architectuur. Al sinds de eerste wijk eind jaren zeventig biedt Almere ruimte aan pioniers en zelfbouwers. Die traditie van vernieuwende woningbouw draagt in grote mate bij aan de identiteit en het imago van Almere.
Het Woningbouwatelier is opgericht om nieuwe woonexperimenten aan te jagen. Het biedt een platform om kansrijke nieuwe ideeën en concepten uit te testen in de praktijk van de Almeerse stadsontwikkeling. Dit levert bijzondere woningen en wijken op. Het Woningbouwatelier wil de bestaande ontwerp- en bouwcultuur uitdagen, maar richt zich nadrukkelijk op ideeën voor reguliere, volwaardige en permanente woningbouw. Dit is een belangrijk verschil met veel andere (tijdelijke) proeftuinen en vrijplaatsen.
Missie
Almere staat voor een grote woningbouwopgave. Het Woningbouwatelier wil daaraan bijdragen door innovatie te stimuleren die de woningmarkt beter laat functioneren. Dat doen we door kansrijke, vernieuwende woonconcepten en bouwmethode te verkennen, te realiseren en daarvan te leren. De kennis en inzichten die dit oplevert worden actief en breed gedeeld. Zo kunnen ook steden elders in Nederland deze innovaties in de praktijk toepassen.
Visie
Het Woningbouwatelier benadert vraagstukken rondom bouwen en wonen vanuit een integrale visie op de leefomgeving. Het nijpende tekort aan betaalbare woningen is een belangrijk en urgent aandachtspunt, maar nieuwe woonbehoeften ontstaan ook door klimaatverandering, demografische verschuivingen, sociaaleconomische ontwikkelingen en beleidskeuzes. Het Woningbouwatelier staat voor een fundamentele verandering in de manier waarop we in Nederland onze steden en wijken vormgeven. Dit sluit aan bij een steeds bredere beweging. Wenkend perspectief is een duurzame ontwikkeling naar een circulaire economie en een gezonde, inclusieve samenleving.
Ambitie
De opgaven voor nu en de toekomst zijn zo complex en uitdagend dat een puur fysiek antwoord nooit volstaat. Daarom gaan de experimenten van het Woningbouwatelier verder dan architectonische showcases. Zo wil het Woningbouwatelier oplossingen aandragen voor actuele maatschappelijke vraagstukken. Deze oplossingen zijn niet alleen nieuw – in de zin van nog nooit in Almere of elders in Nederland gerealiseerd – maar vooral ook vernieuwend: gericht op structurele verandering van regels, manieren van doen, systemen en instituties in de wereld van bouwen en wonen. De herhaling/opschaling en toepasbaarheid van de concepten elders staat nadrukkelijk centraal.
Thema’s
Het Woningbouwatelier wil met aansprekende en relevante experimenten impact maken op ontwikkelingen binnen de woningmarkt en vraagstukken in stad en regio. De experimenten zijn geen doel op zich, maar een katalysator van vernieuwing en transitie in bouwen en wonen. Om dit te bereiken werken we vanuit een aantal leidende thema’s en principes:
Blijvend betaalbare woningvoorraad
Meer en meer loopt de woningmarkt vast op schaarste, prijsstijgingen, lange wachttijden en mismatch tussen vraag en aanbod. Ook in Almere gaat de belofte van ‘veel huis voor weinig’ steeds minder op. Om wonen toch voor iedereen betaalbaar te houden, zijn radicale vernieuwingen nodig. Bijvoorbeeld door slimme aanpassingen in het ontwerp- en bouwproces, zodat er goedkoper geproduceerd kan worden. Bestendige oplossingen pakken ook het systeem van waardebepaling, financiering, eigendom en rendement aan. Er is behoefte aan nieuwe verdienmodellen en kaders die gebruikswaarde voorop stellen en economische waarde vasthouden.
Snel, flexibel en efficiënt bouwen
Hoewel de woningbouw in Nederland vrij behoudend is, doet zich langzaam maar zeker een revolutie voor op het gebied van producten, materialen en methoden. Digitalisering is een van de belangrijkste drivers binnen de sector – van 3D printen tot parametrische ontwerptechnieken. Ook prefab bouw en modulaire concepten zijn in opkomst. Dit zorgt voor snellere productie, minder verspilling van materialen en het is duurzamer. Ook maakt het meer vraaggerichte, adaptieve woningbouw mogelijk, zonder de hoge kosten van puur maatwerk. Uitdaging is ervoor te zorgen dat deze innovaties de woningmarkt bereiken én daarbij een verrijking vormen voor de stad en haar bewoners.
Duurzame gebouwen en gebiedsontwikkeling
De reductie van CO2-uitstoot is een wereldwijde opgave, recent aangevuld met stikstof als beperkende factor voor de woningbouw. Almere heeft de ambitie een circulaire stad te worden die zoveel mogelijk energieneutraal is. De bestaande woningvoorraad biedt volop kansen voor verduurzaming. Dat kan door zowel de energievraag te reduceren als duurzame energie uit hernieuwbare bronnen te produceren. Daarnaast is de uitdaging om bij nieuwbouw natuurlijke (biobased) materialen toe te passen en grondstoffen uit de stad zoveel mogelijk te hergebruiken. Uiteindelijk doel is de footprint van de hele gebouwde omgeving te verlagen door duurzame principes toe te passen in de ontwikkeling en vernieuwing van wijken.
Vitale stad met veerkrachtige wijken
De bestaande stad vraagt in toenemende mate aandacht, ook in Almere. In oudere wijken leiden ontwikkelingen als vergrijzing, huishoudensverdunning en scheiden van wonen en zorg tot nieuwe dynamiek. Innovatieve oplossingen zijn onmisbaar om deze wijken aantrekkelijk en leefbaar te houden. Daarbij is het belangrijk het fysieke en sociale domein met elkaar te verbinden. Er is aandacht nodig voor de sociale infrastructuur en de inrichting van wijken, op basis van lokale behoeften en door gebruik te maken van wat er al is. Maar ook durf om te veranderen. Bijvoorbeeld door lege, weinig aantrekkelijke plekken of gebouwen een nieuwe invulling te geven.
Mensen maken de stad
Almere heeft als basisprincipe mensen te laten wonen zoals ze willen, door ze hun eigen keuzes te laten maken en een rol te geven in het vormgeven van de stad. Vanaf de eerste woningen is er ruimte voor zelfbouwers, (collectief) particulier opdrachtgeverschap en nieuwe woonconcepten. Het doorbreken van de bouwkolom stimuleert innovaties. Niet alleen in ontwerp, maar ook als het gaat om woonvormen voor verschillende doelgroepen, inkomens, zorgvragen en huishoudenssamenstellingen. Vernieuwingen waar wel behoefte aan is, maar die de markt niet biedt. Door inwoners de rol van zowel woonconsument als -producent te geven, ontstaat een bijzondere trots en betrokkenheid. Bovendien past bij de steeds diverser wordende stad en de nieuwe Omgevingswet ook meer ruimte voor participatie en vormen van zelforganisatie. Collectieve initiatieven op wijk- en buurtniveau – volgens de principes van de commons – leggen sociaaleconomisch eigenaarschap voor hun omgeving in handen van bewoners.
Organisatie
Het Woningbouwatelier is de uitvoeringsorganisatie van de programmalijn Vernieuwend Wonen, onderdeel van het programma Almere 2.0. Hierin werken de gemeente Almere, provincie Flevoland en het Rijk samen aan de integrale stedelijke ontwikkeling van Almere.
Het Woningbouwatelier is onderdeel van het programma Almere 2.0. Met dit programma werkt de gemeente Almere samen met de provincie Flevoland en het Rijk aan de integrale stedelijke ontwikkeling van Almere om bestaande kwaliteiten te versterken en de stad verder te ontwikkelen als een toekomstbestendige groene, duurzame en levendige stad.
Experimenten ter stimulering van innovatie in de woningbouw maken een belangrijk onderdeel uit van het programma en komen samen in de programmalijn Vernieuwend Wonen. Om de experimenten te initiëren en te begeleiden fungeert het Woningbouwatelier als uitvoeringsorganisatie voor deze programmalijn.
De dagelijkse aansturing van het Woningbouwatelier is in handen van de programmamanager Vernieuwend Wonen bij de gemeente Almere. Voor de begeleiding van experimenten worden projectleiders aangetrokken die gewend zijn te werken aan/met vernieuwende woonconcepten. Partners van het Woningbouwatelier zijn het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, het Rijksvastgoedbedrijf, Atelier Rijksbouwmeester en provincie Flevoland.
Jubileummagazine vijf jaar woningbouwatelier: Succesvolle experimenten als voorbeeld voor bouwwereld.
Al vijf jaar experimenteert het Woningbouwatelier in Almere met verschillende praktische wooninnovaties, waarvan de lessen voor de hele bouwwereld bruikbaar zijn. Met onder andere WikiHouse en Tiny Housing krijgt het atelier de aandacht van veel (inter)nationale partijen en overheden.